Bài 17: Chấn thương niệu đạo và cơ quan sinh dục

Tại sao bài này quan trọng?

🎯 Mục tiêu Bài học (Learning Objectives)

• Nhận diện các dấu hiệu báo động: Nêu rằng máu ở lỗ niệu đạo, máu tụ đáy chậu–bìu, không tiểu được và thử catheter thất bại buộc phải chụp niệu đạo ngược dòng TRƯỚC mọi thao tác qua niệu đạo tiếp theo ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn 3Imaging of male pelvic traumaRadiologic Clinics of North America (PMID: 23122046)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Cân nhắc đúng tuyến tiền liệt cao lơ lửng: Mô tả vì sao dấu hiệu này không đáng tin khi đứng một mình (máu tụ vùng chậu hoặc bàng quang rỗng mô phỏng nó) và phải đọc cùng kiểu gãy xương và RUG ^{3Imaging of male pelvic traumaRadiologic Clinics of North America (PMID: 23122046)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Phân loại theo phân đoạn và mức độ: Phân biệt tổn thương sau (đoạn màng, gãy khung chậu) với trước (đoạn hành, ngã ngồi đè) và rách một phần với hoàn toàn trên chụp niệu đạo ngược dòng ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn 2CT signs of urethral injuryRadioGraphics (PMID: 12853670)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Đọc các kiểu RUG: Xác định rách một phần (thoát thuốc nhưng thuốc vẫn tới bàng quang) và rách hoàn toàn (thoát thuốc, bàng quang không ngấm) ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn 2CT signs of urethral injuryRadioGraphics (PMID: 12853670)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Dùng CT đúng chỗ: Nhận diện các dấu CT làm tăng nghi ngờ tổn thương niệu đạo (tuyến tiền liệt bị đẩy lệch, máu tụ sàn chậu) nhưng không bao giờ tuyên bố niệu đạo bình thường trên CT thường quy ^{2CT signs of urethral injuryRadioGraphics (PMID: 12853670)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Cứu lấy tinh hoàn: Nhận diện vỡ tinh hoàn và xoắn tinh hoàn trên siêu âm bìu, nêu cửa sổ mổ 72 giờ, và liệt kê các giả dạng (viêm mào tinh–tinh hoàn, nhồi máu, xảo ảnh) ^{4Scrotal UltrasoundRadiologic Clinics of North America (PMID: 30928082)Nhấn để xem trong bảng nguồn 5Testicular ultrasoundEmergency Medicine Clinics of North America (PMID: 15301848)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Báo cáo theo mẫu: Cấu trúc kết luận với phân đoạn, mức độ, mức đầy đủ phương thức chụp và ý nghĩa phẫu thuật ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn 4Scrotal UltrasoundRadiologic Clinics of North America (PMID: 30928082)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.

📌 1. Khung lâm sàng: máu ở lỗ niệu đạo thay đổi mọi thứ

1.1 Các dấu hiệu báo động và tuyến tiền liệt không đáng tin

1.2 Hai phân đoạn: cơ chế tiên đoán gì

🩻 2. Các phát hiện hình ảnh

2.1 Chụp niệu đạo ngược dòng: các kiểu quyết định

2.2 Các dấu CT — và giới hạn của chúng

2.3 Siêu âm bìu: tinh hoàn phải được cứu

🔍 3. Chấn thương sinh dục: tinh hoàn, dương vật, chậu nữ

3.1 Tinh hoàn vỡ và cửa sổ 72 giờ

3.2 Gãy dương vật: thể hang nứt

3.3 Chấn thương sinh dục và tử cung nữ: hiếm nhưng có thật

🔄 4. Logic xử trí

4.1 Từ RUG tới kế hoạch

📋 5. Mẫu báo cáo có cấu trúc

BÁO CÁO CHẤN THƯƠNG NIỆU ĐẠO – SINH DỤC – ĐÁNH GIÁ CÓ CẤU TRÚC

• Cơ chế & lâm sàng: [cơ chế]; máu meatus [có / không]; tiểu được [có / không]; thăm dò đã làm [chụp niệu đạo ngược dòng / siêu âm bìu / CT chậu / chưa].
• Niệu đạo – vị trí: [sau (màng) / trước (hành–xoắn) / chưa đánh giá]; phân độ [rách một phần — thuốc vẫn vào bàng quang / rách hoàn toàn — không ngấm bàng quang, thoát thuốc đọng].
• Niệu đạo – dấu CT nếu có: tuyến tiền liệt [vị trí bình thường / bị đẩy lên], máu tụ sàn chậu [không / có], thuốc quanh tuyến tiền liệt thì muộn [không / có] — kết luận: CT [chỉ gợi ý / không loại trừ] tổn thương.
• Bìu – tinh hoàn: nhu mô [đồng nhất / không đồng nhất, đường gãy]; đường viền tinh hoàn (tunica) [nguyên vẹn / mất nét]; dòng máu Doppler [có / không]; máu tụ trong bìu [không / có, kích thước]; tinh hoàn đối bên [bình thường / bệnh lý].
• Dương vật (nếu nghi ngờ): vỡ thể hang [tunica nguyên / khiếm khuyết, vị trí]; máu tụ [không / có].
• Vùng chậu nữ (nếu có chỉ định): chảy máu âm đạo [có / không]; rách âm đạo/tử cung [chưa đánh giá / xác nhận]; các mốc sàn chậu sâu [bình thường / bệnh lý từ trước].
• Ý nghĩa: [rách một phần – stent/đặt catheter cẩn thận | rách hoàn toàn – catheter trên xương mu + tái lập/cấu tạo muộn | tinh hoàn vỡ – mổ trong 72 giờ | xoắn – mở xoắn khẩn cấp | máu tụ đơn thuần – theo dõi].

🩻 6. Minh họa ca lâm sàng DICOM

• Vỡ tinh hoàn do chấn thương | Ca lâm sàng chẩn đoán hình ảnhCase Lâm Sàng

  - vỡ tinh hoàn do chấn thương: nhu mô không đồng nhất và mất đường viền tunica đưa bệnh nhân tới phòng mổ trong 72 giờ.
• Xoắn tinh hoànCase Lâm Sàng

  - xoắn tinh hoàn: bìu cấp không dòng máu cần mở xoắn khẩn cấp — và cái bẫy khi chấn thương đi kèm xoắn.
• Nhồi máu tinh hoàn thứ phát sau viêm tinh hoàn - mào tinh hoànCase Lâm Sàng

  - nhồi máu tinh hoàn sau viêm mào tinh–tinh hoàn: không dòng máu nhưng đường viền bảo tồn — giả dạng không chấn thương của tuyến thiếu máu.
• Xảo ảnh tinh hoàn hai tông màuCase Lâm Sàng

  - xảo ảnh tinh hoàn hai tông màu: cái bẫy siêu âm không được đọc là gãy hoặc khối trong bối cảnh cấp.
• Lạc nội mạc tử cung vùng chậu sâu (MRI)Case Lâm Sàng

  - lạc nội mạc tử cung vùng chậu sâu: các mặt phẳng tử cung–cùng và trực tràng–âm đạo nó xâm lấn chính là các mốc định khung chấn thương sàn chậu nữ.

📌 7. Điểm mấu chốt kỹ thuật

• Máu ở lỗ niệu đạo, máu tụ đáy chậu–bìu, không tiểu được, hoặc catheter thất bại buộc chụp niệu đạo ngược dòng TRƯỚC mọi thao tác qua niệu đạo tiếp theo — một lần thử mù biến rách một phần thành hoàn toàn ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Tuyến tiền liệt cao lơ lửng không đáng tin khi đứng một mình: máu tụ chậu và bàng quang rỗng mô phỏng nó; đọc cùng kiểu gãy và RUG ^{3Imaging of male pelvic traumaRadiologic Clinics of North America (PMID: 23122046)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Gãy khung chậu làm tổn thương niệu đạo sau (đoạn màng); ngã ngồi đè làm tổn thương niệu đạo trước (đoạn hành) ^{2CT signs of urethral injuryRadioGraphics (PMID: 12853670)Nhấn để xem trong bảng nguồn 3Imaging of male pelvic traumaRadiologic Clinics of North America (PMID: 23122046)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Trên RUG, rách một phần vẫn cho thuốc vào bàng quang (hình cây xương rồng); rách hoàn toàn thoát thuốc mà bàng quang không ngấm — dẫn lưu trên xương mu và cấu tạo hoặc tái lập ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• CT thường quy chỉ gợi ý (tuyến tiền liệt bị đẩy lệch, máu tụ sàn chậu) và không bao giờ loại trừ tổn thương niệu đạo — chỉ RUG loại trừ ^{2CT signs of urethral injuryRadioGraphics (PMID: 12853670)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Vỡ tinh hoàn (nhu mô không đồng nhất, mất đường viền tunica, đường gãy, máu tụ trong bìu) cần mổ trong 72 giờ; xoắn cần mở xoắn khẩn cấp; máu tụ đơn thuần được theo dõi ^{4Scrotal UltrasoundRadiologic Clinics of North America (PMID: 30928082)Nhấn để xem trong bảng nguồn 5Testicular ultrasoundEmergency Medicine Clinics of North America (PMID: 15301848)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Gãy dương vật và chấn thương sinh dục nữ là các phần có số lượng nhỏ hơn nhưng cùng kiểu: đúng phương thức (siêu âm/MRI, mỏ vịt kèm hình ảnh hỗ trợ), đúng thời điểm, và báo cáo có cấu trúc ^{1Morey AF, et al. Urotrauma Guideline 2020: AUA GuidelineJournal of Urology (PMID: 33053308)Nhấn để xem trong bảng nguồn 3Imaging of male pelvic traumaRadiologic Clinics of North America (PMID: 23122046)Nhấn để xem trong bảng nguồn}.

Next Lesson