🎯 Mục tiêu Bài học (Learning Objectives)
-
Phân loại bất thường nguồn gốc: Trình bày được hệ thống phân loại dị dạng xuất phát động mạch vành AAOCA, phân biệt bất thường nguy cơ cao và thấp trên CCTA.
-
Yếu tố giải phẫu nguy cơ cao: Nhận diện được đường đi giữa hai đại động mạch, đoạn chạy trong thành động mạch chủ, góc xuất phát nhọn và lỗ dẹt - các dấu hiệu tiên lượng đột tử do tim.
-
Kỹ thuật CCTA chuyên biệt: Trình bày được protocol CCTA tối ưu để mô tả lỗ xuất phát, đường đi ngoài thành và quan hệ với động mạch phổi cũng như động mạch chủ.
-
Chẩn đoán phân biệt và báo cáo: Nắm được bẫy chẩn đoán thường gặp, cách mô tả đường đi theo bốn khoang và định dạng báo cáo theo hướng dẫn CT-Anomaly-Report.
-
Quyết định lâm sàng: Vận dụng được phân tầng nguy cơ để đề xuất giới hạn vận động, đánh giá phẫu thuật tái định tuyến và theo dõi sau phẫu thuật.
Tại sao bài này quan trọng?
Bất thường bẩm sinh động mạch vành (Coronary Artery Anomalies - CAA) chiếm tỷ lệ khoảng 0,6% đến 1,3% trong dân số chung Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Mặc dù đa số các biến thể giải phẫu là lành tính và không gây triệu chứng lâm sàng, một số bất thường cấu trúc đặc biệt nguy hiểm — đặc biệt là đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial course) và đoạn chạy trong thành động mạch chủ (Intramural course) — là nguyên nhân hàng đầu gây đột tử do tim (Sudden Cardiac Death - SCD) ở người trẻ, vận động viên và quân nhân khi vận động thể lực cường độ cao Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Việc chẩn đoán xác định trên lâm sàng thường gặp nhiều thách thức do triệu chứng mờ nhạt hoặc giả lập đau ngực không điển hình Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Chụp cắt lớp vi tính động mạch vành (Coronary Computed Tomography Angiography - CCTA) hiện nay được công nhận là tiêu chuẩn vàng phi xâm nhập hàng đầu, cho phép tái tạo không gian ba chiều giải phẫu gốc xuất phát, góc tách nhánh, hình thái lỗ mở và mối tương quan không gian chính xác giữa động mạch vành dị dạng với gốc động mạch chủ và thân động mạch phổi Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Tổng quan & Sinh lý bệnh (Pathophysiology)
Phân loại bất thường động mạch vành bẩm sinh
Theo hệ thống phân loại của Angelini, Hiệp hội Chụp cắt lớp tim mạch (SCCT) và Hệ thống Phân loại Hợp tác Quốc tế (ICAAC), dị dạng động mạch vành được chia thành ba nhóm chính Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn:
- Bất thường nguồn gốc và lỗ mở (Anomalies of Origin and Ostium):
- Vắng thân chung động mạch vành trái (Absent Left Main / Separate ostia of LAD and LCx): Động mạch liên thất trước (LAD) và động mạch mũ (LCx) xuất phát riêng biệt từ xoang vành trái Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
- Động mạch vành xuất phát từ xoang đối diện hoặc xoang không vành (Anomalous Origin of Coronary Artery from Opposite or Non-Coronary Sinus - AAOCA): Ví dụ động mạch vành phải (RCA) xuất phát từ xoang vành trái, hoặc thân chung động mạch vành trái (LMCA) xuất phát từ xoang vành phải Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Hình 1: động mạch vành phải (CT · Aortic valve plane (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Anomalous aortic origin of the right coronary artery from the left aortic sinus (Nguồn gốc động mạc
-
Động mạch vành đơn độc (Single Coronary Artery): Toàn bộ hệ mạch vành xuất phát từ một lỗ mở duy nhất trên động mạch chủ Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Động mạch vành xuất phát từ động mạch phổi (Anomalous Origin of Coronary Artery from Pulmonary Artery): Gồm ALCAPA (hội chứng Bland-White-Garland) và ARCAPA Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Vị trí lỗ mở cao (High takeoff): Lỗ mở động mạch vành nằm cao hơn ranh giới nhĩ - xoang (Sino-tubular junction) trên 1 cm.
- Bất thường đường đi (Anomalies of Course):
- Đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial / Malignant course): Động mạch vành dị dạng đi giữa gốc động mạch chủ và đường ra thất phải (RVOT) hoặc thân động mạch phổi Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
- Đường đi trong thành động mạch chủ (Intramural course): Đoạn gần của động mạch vành di chuyển ngay trong lớp trung mạc (tunica media) của thành động mạch chủ Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
- Đường đi sau động mạch chủ (Retroaortic course) Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
- Đường đi trước động mạch phổi (Prepulmonic course) Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
- Đường đi xuyên vách liên thất / dưới động mạch phổi (Trans-septal / Subpulmonic course) Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
- Cầu cơ tim (Myocardial bridging) Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Hình 2: cầu cơ tim (CT · Axial (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Anomalous origin of the LAD and circumflex arteries (Nguồn gốc bất thường của động mạch liên thất trước và động mạch vành
- Bất thường nơi tận cùng (Anomalies of Termination):
- Rò động mạch vành (Coronary Artery Fistula) vào các buồng tim hoặc mạch máu lớn Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Đang tải sơ đồ logic...
Sơ đồ 2: Phân loại đường đi của động mạch vành bất thường
Đang tải sơ đồ logic...
Sơ đồ 3: Quy trình mô tả và báo cáo bất thường nguồn gốc
Đang tải sơ đồ logic...
Yếu tố nguy cơ giải phẫu cao (Malignant Features) gây đột tử
Cơ chế bệnh sinh chính dẫn đến thiếu máu cơ tim và đột tử trong các dị dạng đường đi ác tính bao gồm sự kết hợp của nhiều đặc điểm hình thái nguy cơ Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn:
- Đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial course): Mang nguy cơ đột tử lên đến 40% khi gắng sức Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Khi tâm thất co bóp và cơ thể gắng sức, áp lực động mạch chủ và động mạch phổi gia tăng làm tăng đường kính hai đại động mạch, chèn ép cơ học đoạn mạch đi giữa chúng Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Hình 3: lộ trình gian động mạch (CT · Axial (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Left coronary artery origin from right aortic sinus with interarterial course (Nguồn gốc động mạch vành trái
-
Đoạn chạy trong thành động mạch chủ (Intramural segment): Đoạn động mạch vành không nằm trong lớp mỡ ngoại tâm mạc mà chạy bên trong lớp trung mạc của vách động mạch chủ Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Khi áp lực nội động mạch chủ tăng lên trong thì tâm thu, vách động mạch chủ bị căng giãn ép bẹp lòng động mạch vành chạy trong thành Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Góc xuất phát nhọn (Acute angle takeoff): Góc tách nhánh giữa động mạch vành dị dạng và vách động mạch chủ nhỏ hơn 45 độ (thường < 30 độ), làm mạch máu bị gấp góc ngay tại gốc Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Lỗ mở dạng khe dẹt (Slit-like ostium): Lỗ mở có hình elip bị xẹp, nhạy cảm với sự thay đổi áp lực thành mạch Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Hình 4: nguồn gốc giống khe (CT · Coronal (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Left coronary artery origin from right aortic sinus with interarterial course (Xuất phát bất thường của động m
Sinh lý bệnh của ALCAPA (Hội chứng Bland-White-Garland)
ALCAPA là dị dạng hiếm gặp nhưng vô cùng nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong > 90% ở trẻ sơ sinh trong năm đầu đời nếu không được phẫu thuật tái thông Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Giai đoạn sơ sinh (Neonatal period): Kháng lực mạch máu phổi (PVR) còn cao, áp lực động mạch phổi xấp xỉ áp lực động mạch chủ, máu giàu oxy vẫn chảy xuôi dòng từ động mạch phổi vào động mạch vành trái (LMCA) nuôi cơ tim Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Diagnostic Imaging Pediatrics (2022)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Giai đoạn trẻ nhỏ (Infant type): Khi kháng lực mạch máu phổi giảm sau sinh, áp lực động mạch phổi hạ thấp dưới áp lực hệ thống Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Dòng máu chảy đảo chiều từ động mạch vành trái vào động mạch phổi Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Nếu tuần hoàn cống nối (collaterals) giữa RCA và LCA chưa phát triển, thất trái bị thiếu máu nuôi nghiêm trọng dẫn đến suy tim cấp, giãn thất trái và tử vong Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Diagnostic Imaging Pediatrics (2022)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Giai đoạn người lớn (Adult type): Ở một số ít bệnh nhân có tuần hoàn cống nối phát triển phong phú từ RCA sang LCA, RCA giãn to ngoằn ngoèo để cấp máu cho cả hai hệ Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Tuy nhiên, hiện tượng "cướp máu động mạch vành" (Coronary steal phenomenon) chảy ngược vào động mạch phổi áp lực thấp vẫn diễn ra, gây thiếu máu cơ tim trường diễn, xơ hóa cơ tim và loạn nhịp thất gây đột tử Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Đặc điểm hình ảnh học (CT/MRI/X-quang)
Kỹ thuật Chụp cắt lớp vi tính động mạch vành (CCTA)
Để đánh giá chính xác dị dạng động mạch vành, giao thức CCTA cần tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật:
-
Đồng bộ điện tâm đồ (ECG-gating): Sử dụng kỹ thuật ECG gating hồi cứu (Retrospective) hoặc tiến cứu (Prospective) để loại bỏ xảo ảnh chuyển động tim, đặc biệt là ở đoạn gốc và đoạn gần các động mạch Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Tái tạo đa mặt phẳng (MPR), dựng hình theo trục mạch (CPR) và dựng hình thể tích (3D VR): Bắt buộc phải dựng hình 3D để xác định chính xác điểm xuất phát, mối tương quan không gian với các cấu trúc lân cận, đo góc tách nhánh và đo chiều dài đoạn trong thành Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Dấu hiệu hình ảnh học của các dạng bất thường xuất phát và đường đi
| Dạng dị dạng / Đường đi | Vị trí xuất phát & Đường đi | Dấu hiệu đặc trưng trên CCTA | Mức độ nguy hiểm & Nguy cơ SCD |
|---|---|---|---|
| Đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial / Malignant) | Xuất phát từ xoang đối diện, đi giữa ĐMC và đường ra thất phải (RVOT) / ĐMP Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Mạch máu bị ép bẹp hình elip giữa ĐMC và ĐMP; thường đi kèm góc xuất phát nhọn (< 45°) và lỗ mở dạng khe Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Rất cao (Malignant). Nguy cơ đột tử do tim khi gắng sức lên tới 40% Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. L-AAOCA nguy hiểm hơn R-AAOCA Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Đoạn trong thành động mạch chủ (Intramural segment) | Đoạn gần chạy hoàn toàn trong lớp trung mạc thành ĐMC Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Mất lớp mỡ ngoại tâm mạc ngăn cách giữa động mạch vành và lòng ĐMC; lòng mạch bị hẹp dẹt cố định hoặc động Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Rất cao. Thường đi kèm đường đi interarterial, tăng mạnh nguy cơ thiếu máu cơ tim cấp Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Đường đi sau động mạch chủ (Retroaortic) | Thường gặp ở LCx xuất phát từ xoang vành phải hoặc RCA, đi sau gốc ĐMC Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Mạch máu chạy ở rãnh mỡ giữa thành sau ĐMC và tâm nhĩ; không bị chèn ép bởi các cấu trúc lớn Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Lành tính (Benign). Không gây chèn ép mạch, không tăng nguy cơ đột tử Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Đường đi trước động mạch phổi (Prepulmonic) | Động mạch vành dị dạng đi ở mặt trước đường ra thất phải / thân ĐMP Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Chạy nông trong mô mỡ ngoại tâm mạc phía trước RVOT; không bị kẹp giữa các mạch máu lớn Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Lành tính (Benign). Ý nghĩa quan trọng khi phẫu thuật mở ngực để tránh phạm phải mạch Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Đường đi xuyên vách liên thất (Trans-septal / Subpulmonic) | Mạch máu đi sâu xuống dưới van ĐMC, xuyên qua vách liên thất dưới RVOT Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Động mạch nằm sâu trong cơ vách liên thất, bao quanh bởi cơ tim; dấu hiệu "đám mây cơ" bao quanh Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Lành tính (Benign). Không bị chèn ép giữa hai đại động mạch Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| ALCAPA (Hội chứng Bland-White-Garland) | LMCA xuất phát bất thường từ thân hoặc nhánh ĐMP Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Thấy LMCA cắm vào thân ĐMP; RCA giãn to ngoằn ngoèo; dòng cản quang phụt ngược từ LMCA vào ĐMP Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Cực kỳ nguy hiểm. Tử vong > 90% ở trẻ nhỏ nếu không phẫu thuật Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Gây bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
Vai trò của Cộng hưởng từ tim (Cardiac MRI)
Cardiac MRI là phương tiện bổ trợ vô cùng giá trị trong các trường hợp:
-
Đánh giá ảnh hưởng chức năng: Đo thể tích tâm thất, phân xuất tống máu (LVEF) và vận động vùng thành tim.
-
Đánh giá tưới máu cơ tim gắng sức (Stress Perfusion MRI): Phát hiện các vùng thiếu máu cơ tim có ý nghĩa do chèn ép động mạch vành gắng sức.
-
Đánh giá sẹo cơ tim (Late Gadolinium Enhancement - LGE): Phát hiện tổn thương xơ hóa cơ tim dưới nội mạc hoặc xuyên thành ở thất trái trong ALCAPA hoặc do thiếu máu tái diễn.
Chẩn đoán phân biệt mấu chốt (Differential Diagnosis)
Khi phân tích CCTA ở bệnh nhân nghi ngờ dị dạng động mạch vành, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cần chú ý phân biệt đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial) với đường đi xuyên vách liên thất (Trans-septal), vì đường đi trans-septal hoàn toàn lành tính và không có chỉ định phẫu thuật can thiệp Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
| Tiêu chí phân biệt | Đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial) | Đường đi xuyên vách liên thất (Trans-septal) | Đường đi sau động mạch chủ (Retroaortic) |
|---|---|---|---|
| Mối tương quan với RVOT / ĐMP | Đi phía trên mức van ĐMC, nằm giữa gốc ĐMC và RVOT / Thân ĐMP Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Đi phía dưới mức van ĐMC, chui sâu vào phần cơ của vách liên thất Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Đi phía sau gốc ĐMC, nằm ở vách liên nhĩ hoặc rãnh nhĩ thất Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Mô xung quanh mạch máu | Bị kẹp giữa ĐMC và ĐMP trong mô mỡ màng ngoài tim Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Được bao bọc hoàn toàn bởi cơ tim của vách liên thất Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Nằm trong mô mỡ sau ĐMC Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Hình dạng lòng mạch | Bị dẹt, hình elip, có thể hẹp động khi tâm thu Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Tròn đều, không bị kẹp dẹt bởi hai đại động mạch Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Tròn đều, đường kính bình thường Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
| Tiên lượng & Chỉ định can thiệp | Ác tính. Cần đánh giá triệu chứng gắng sức và xét phẫu thuật Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Lành tính. Không cần phẫu thuật sửa chữa Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn | Lành tính. Không có chỉ định phẫu thuật Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Phân tích định lượng mảng xơ vữa - Vai trò của AI và phần mềm tự độngHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn |
Minh họa ca lâm sàng (DICOM Cases)
Các ca lâm sàng thực tế dưới đây minh họa toàn diện các hình thái dị dạng nguồn gốc, đường đi động mạch vành và tiêu chuẩn chẩn đoán hình ảnh trên CCTA:
Nguồn gốc bất thường của động mạch liên thất trước và động mạch vànhCase Lâm Sàng
Động mạch vành trái bất thường xuất phát từ động mạch phổi (ALCAPA)Case Lâm Sàng
Nguồn gốc động mạch vành trái từ xoang vành phải với đường đi giữa hai đại động mạchCase Lâm Sàng
Xuất phát bất thường của động mạch vành trái từ xoang động mạch chủ phải với đường đi giữa hai động mạchCase Lâm Sàng
Xuất phát bất thường của động mạch vành trái chính từ xoang không vànhCase Lâm Sàng
Động mạch vành trước trái kép (Dual left anterior descending artery)Case Lâm Sàng
Nguồn gốc động mạch vành phải bất thường từ xoang động mạch chủ tráiCase Lâm Sàng
Hệ thống phân loại hợp tác quốc tế về bất thường động mạch vành (ICAAC)Case Lâm Sàng
Động mạch vành trái xuất phát từ động mạch chủ có đường đi bất thườngCase Lâm SàngĐiểm mấu chốt lâm sàng
-
Phân biệt lành tính và ác tính dựa vào đường đi: Đường đi giữa hai đại động mạch (Interarterial course) và đường đi trong thành (Intramural course) là hai hình thái nguy hiểm hàng đầu gây đột tử khi vận động Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn. Ngược lại, đường đi sau động mạch chủ (Retroaortic), trước động mạch phổi (Prepulmonic) và xuyên vách (Trans-septal) là hoàn toàn lành tính Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Training and competence in cardiac CT EACVI Handbook of Cardiovascular CT 2023Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Tìm kiếm các dấu hiệu nguy cơ đi kèm: Báo cáo CCTA bắt buộc phải mô tả 4 yếu tố nguy cơ: (1) Đường đi interarterial, (2) Đoạn chạy trong thành (intramural), (3) Góc xuất phát nhọn (< 45°), và (4) Lỗ mở dạng khe dẹt (slit-like ostium) Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Cảnh giác với ALCAPA ở trẻ em suy tim không rõ nguyên nhân: Trẻ sơ sinh/trẻ nhỏ có dấu hiệu suy tim, giãn thất trái bẩm sinh và giảm động thành tim cần được chụp CCTA hoặc siêu âm Doppler màu ngay để tìm kiếm nguồn gốc LMCA từ động mạch phổi Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Part II Imaging in Congenital Heart Disease CT and MRI in Congenital Heart Diseases (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn, Diagnostic Imaging Pediatrics (2022)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Tránh nhầm lẫn Trans-septal với Interarterial: Động mạch vành đi sâu dưới mức van động mạch chủ và chui vào vách liên thất là đường đi Trans-septal lành tính, không bị chèn ép bởi hai đại động mạch Dị tật tim bẩm sinh (congenital heart disease - CHD)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
-
Chỉ định phẫu thuật: Tất cả các trường hợp L-AAOCA có đường đi giữa hai đại động mạch hoặc bệnh nhân có triệu chứng thiếu máu cơ tim rõ ràng đều có chỉ định phẫu thuật chuyển gốc mạch vành hoặc mở rộng lỗ mở (uncroofing) Cardiac Imaging Core radiology a visual approach to diagnostic imaging. (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn.
Bài tiếp theo
Học viên tiếp tục chuyển sang bài giảng tiếp theo: "Lesson 10: Rò động mạch vành (Coronary Artery Fistula)" để làm chủ chẩn đoán hình ảnh cắt lớp các bất thường nơi tận cùng của hệ động mạch vành và đánh giá biến chứng quá tải thể tích buồng tim.
Nguồn hình ảnh
- Hình 1Mở ca
động mạch vành phải (CT · Aortic valve plane (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Anomalous aortic origin of the right coronary artery from the left aortic sinus (Nguồn gốc động mạch vành bất thường từ xoang động mạch chủ trái)
Ca DICOM nội bộ
- Hình 2Mở ca
cầu cơ tim (CT · Axial (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Anomalous origin of the LAD and circumflex arteries (Nguồn gốc bất thường của động mạch liên thất trước và động mạch vành | Ca bệnh Chẩn đoán hình ảnh)
Ca DICOM nội bộ
- Hình 3Mở ca
lộ trình gian động mạch (CT · Axial (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Left coronary artery origin from right aortic sinus with interarterial course (Nguồn gốc động mạch vành trái từ xuyên tĩnh mạch chủ phải với đường đi nội động mạch | Radiology Case)
Ca DICOM nội bộ
- Hình 4Mở ca
nguồn gốc giống khe (CT · Coronal (C+ arterial phase)) - Ca lâm sàng: Left coronary artery origin from right aortic sinus with interarterial course (Xuất phát bất thường của động mạch vành trái từ xoang động mạch chủ phải với đường đi giữa hai động mạch | Ca lâm sàng chẩn đoán hình ảnh)
Ca DICOM nội bộ