Bài 14: Nhiễm trùng xương khớp và tổn thương u ở trẻ

Tại sao bài này quan trọng?

1. Viêm khớp nhiễm trùng (Septic arthritis) là một cấp cứu ngoại nhi tối khẩn; sự tích tụ dịch mủ làm tăng áp lực nội khớp quá mức, gây tắc nghẽn vi tuần hoàn nuôi chỏm xương đùi dẫn đến hoại tử vô mạch (avascular necrosis - AVN) và hủy sụn khớp vĩnh viễn chỉ trong vòng 6-12 giờ nếu không được phẫu thuật tháo mủ kịp thời.
2. Viêm xương tủy xương đường máu cấp tính (Acute hematogenous osteomyelitis - AHO) nếu không được phát hiện sớm sẽ tiến triển thành áp xe dưới màng xương (subperiosteal abscess), phá hủy tấm sụn tăng trưởng (physis) dẫn đến cốt hóa sớm gây biến dạng chi và ngắn chi vĩnh viễn ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{7Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
3. Nhầm lẫn giữa u xương ác tính và viêm tủy xương: Cả hai đều có thể biểu hiện bằng tổn thương tiêu xương dạng thấm (permeative pattern), phản ứng màng xương dạng vỏ hành (onion-skin) và khối mô mềm xung quanh kèm sốt nhẹ và tăng chỉ số viêm (WBC, CRP, ESR) ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Một sai lầm kinh điển là chọc hút hoặc rạch thoát mủ nhầm vào một khối u Ewing sarcoma hay osteosarcoma, làm reo rắc tế bào ác tính vào khoang mô mềm, phá vỡ hàng rào giải phẫu và làm mất cơ hội phẫu thuật bảo tồn chi của trẻ.

Lưu đồ tiếp cận & Thuật toán chẩn đoán

1. Chiến lược lựa chọn phương tiện hình ảnh

• X-quang quy ước (Plain radiography): Luôn là phương tiện đầu tay bắt buộc thực hiện trên ít nhất 2 bình diện vuông góc (thẳng và nghiêng) ^{6Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Mặc dù độ nhạy của X-quang trong 7-10 ngày đầu của viêm xương tủy xương rất thấp (chỉ khoảng 16% đến 20%), X-quang là công cụ thiết yếu để loại trừ gãy xương kín, dị vật cản quang, và đặc biệt là đánh giá tổng quan về chất nền xương (matrix), viền tổn thương và phản ứng màng xương ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Dấu hiệu sớm nhất trên X-quang (xuất hiện sau 1-3 ngày) chỉ là sưng nề mô mềm cạnh vỏ xương và xóa mờ các dải mỡ sâu cạnh khớp ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Siêu âm độ phân giải cao (High-resolution Ultrasound): Là phương tiện lựa chọn hàng đầu và tức thì để phát hiện tràn dịch khớp (joint effusion) và áp xe dưới màng xương (subperiosteal abscess) với độ nhạy lên đến 80-90% và độ đặc hiệu 83-100% ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Siêu âm không sử dụng bức xạ ion hóa, cho phép so sánh động với chi đối bên và hướng dẫn chọc hút dịch khớp/ổ áp xe tại giường cấp cứu. Tuy nhiên, hạn chế lớn của siêu âm là sóng âm bị vỏ xương cản lại hoàn toàn, do đó không thể đánh giá được tín hiệu phù tủy xương nội tủy ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Cộng hưởng từ (MRI): Tiêu chuẩn vàng tuyệt đối để đánh giá nhiễm trùng cơ xương khớp và phân giai đoạn u xương ở trẻ em. MRI có độ nhạy rất cao từ 82% đến 100% và độ đặc hiệu từ 75% đến 96% đối với viêm xương tủy xương cấp ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{6Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. MRI hiển thị xuất sắc phù tủy xương (marrow edema: giảm tín hiệu T1, tăng tín hiệu T2/STIR), tình trạng xâm lấn qua sụn tiếp hợp, áp xe dưới màng xương, biến chứng viêm cơ mủ (pyomyositis) lân cận và huyết khối tĩnh mạch sâu kèm theo ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{6Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.

2. Sinh lý giải phẫu mạch máu xương trẻ em và đường lan tràn nhiễm trùng

• Trẻ sơ sinh và nhũ nhi (< 12-18 tháng tuổi): Các nhánh động mạch xuyên sụn (transphyseal vessels) vẫn còn tồn tại nối thông trực tiếp từ hành xương (metaphysis) xuyên qua đĩa sụn tăng trưởng vào đầu xương (epiphysis). Do đó, ổ nhiễm trùng từ hành xương có thể nhanh chóng lan vào đầu xương và phá vỡ sụn khớp gây viêm mủ khớp thứ phát (secondary septic arthritis) và tiêu hủy mầm xương chỏm vĩnh viễn ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{7Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Trẻ nhỏ và thiếu niên (> 18 tháng đến khi đóng sụn tăng trưởng): Đĩa sụn tiếp hợp (growth plate / physis) trở thành một hàng rào vô mạch ngăn cách hoàn toàn hành xương và đầu xương. Máu nuôi hành xương chảy chậm lại trong các quai mao mạch tận cùng dạng xoang (terminal sinusoidal loops), tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn (đặc biệt là Staphylococcus aureus) lắng đọng và gây viêm xương tủy đường máu (AHO) tại vùng hành xương ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Mối liên quan giữa màng bao khớp và vị trí hành xương: Tại một số khớp lớn (đặc biệt là khớp háng - cổ xương đùi, khớp vai - đầu trên xương cánh tay, khớp khuỷu - đầu trên xương quay, khớp cổ chân - đầu dưới xương mác), bao khớp bám thấp ôm trọn phần hành xương vào trong khoang khớp (intra-articular metaphysis) ^{7Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Khi xảy ra viêm xương tủy tại các hành xương này, mủ dễ dàng phá vỡ vỏ xương mỏng và thoát trực tiếp vào ổ khớp gây viêm khớp nhiễm trùng mà không cần mạch máu xuyên sụn ^{7Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.

3. Phân tích hình thái học tổn thương tiêu xương và phản ứng màng xương

• Vùng chuyển tiếp (Zone of transition):
  • Vùng chuyển tiếp hẹp (Narrow zone of transition): Ranh giới giữa mô bệnh và mô lành rõ nét (< 1 mm), có viền xơ hóa bảo vệ bao quanh (geographic lysis). Đặc trưng cho tổn thương tiến triển chậm, lành tính (như u nang xương đơn độc, u tế bào khổng lồ sụn).
  • Vùng chuyển tiếp rộng (Wide zone of transition): Ranh giới mờ nhòe, không xác định được bờ tổn thương (tiêu xương dạng mọt gặm - moth-eaten hoặc dạng thấm - permeative). Đây là dấu hiệu của quá trình xâm lấn phá hủy cấp tính, ác tính hoặc viêm nhiễm lan tỏa (Ewing sarcoma, osteosarcoma, bạch cầu cấp, viêm tủy xương cấp) ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{4Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Chất nền tổn thương (Matrix):
  • Chất nền xương (Osteoid matrix): Tăng đậm độ đặc xương vô định hình, dạng đám mây (cloud-like) hoặc dạng ngà voi (ivory). Điển hình cho Osteosarcoma ^{4Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
  • Chất nền sụn (Chondroid matrix): Đốm vôi hóa dạng vòng cung (rings and arcs), dạng bỏng ngô (popcorn). Gặp trong u sụn, u nguyên bào sụn.
  • Không có chất nền (Lucent / non-matrix producing): Tiêu xương hoàn toàn không kèm vôi hóa u nội tại. Điển hình cho Ewing sarcoma, U lympho, Bạch cầu cấp và Viêm xương tủy ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{4Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Kiểu phản ứng màng xương (Periosteal reaction):
  • Lành tính/Không xâm lấn (Non-aggressive): Dày vỏ xương liên tục, đồng nhất, màng xương dạng lá đơn đặc (solid periosteal reaction) ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
  • Xâm lấn mạnh (Aggressive): Phản ứng màng xương nhiều lớp đồng tâm dạng vỏ hành (lamellated / onion-skin), phản ứng dạng tia nắng mặt trời (sunburst) hoặc bàn chải (hair-on-end), và tam giác Codman (sự bong tách màng xương cấp tính khỏi vỏ xương tạo góc nhọn ở bờ tổn thương) ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.

Bảng so sánh đối chiếu đặc điểm (Comparative Table)

Các yếu tố lâm sàng loại trừ mấu chốt

1. Phân biệt Viêm khớp nhiễm trùng (Septic Arthritis) và Viêm màng hoạt dịch thoáng qua (Transient Synovitis) bằng Thang điểm Kocher

• Tiêu chuẩn Kocher gốc (4 yếu tố):
  1. Tiền sử sốt > 38.5°C.
  2. Không thể hoặc từ chối tì đè chân bên đau (non-weight bearing).
  3. Tốc độ lắng máu ESR ≥ 40 mm/h.
  4. Số lượng bạch cầu máu ngoại vi (WBC) > 12.000 /mm³.
• Hiệu chỉnh của Caird: Bổ sung tiêu chuẩn thứ 5 là Protein phản ứng C (CRP) ≥ 20 mg/L (hoặc ≥ 2.0 mg/dL).
• Xác suất lâm sàng: Nếu có đủ 4/4 tiêu chuẩn Kocher, xác suất viêm khớp nhiễm trùng lên tới 93-99%; nếu chỉ có 1 tiêu chuẩn, xác suất chỉ khoảng 3-9%. Khi nghi ngờ cao (≥ 3 tiêu chuẩn), bắt buộc chỉ định siêu âm và chọc hút dịch khớp khẩn cấp trước khi dùng kháng sinh ^{7Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.

2. Dấu hiệu viền sáng (Penumbra sign) trong Áp xe Brodie

• Trên chuỗi xung T1W chưa tiêm thuốc đối quang, ổ mủ trung tâm có tín hiệu thấp, được bao quanh bởi một dải viền mỏng có tín hiệu cao hơn vùng tủy xương lân cận (hyperintense to marrow).
• Dải viền sáng này đại diện cho lớp mô hạt giàu mạch máu và protein; đây là dấu hiệu có độ đặc hiệu cao (lên đến 96-98%) giúp khẳng định tổn thương viêm nhiễm lành tính và loại trừ khối u ác tính.

3. Bộ ba Xương chết (Sequestrum) - Vỏ xương mới (Involucrum) - Lỗ dò mủ (Cloaca)

• Sequestrum (Mảnh xương chết): Mảnh xương vỏ bị thiếu máu nuôi, tách rời khỏi xương lành; trên X-quang và CT biểu hiện là mảnh cản quang đậm độ cao nằm lơ lửng trong ổ tiêu xương; trên MRI hoàn toàn không ngấm thuốc và giảm tín hiệu trên cả T1 và T2 ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{6Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Involucrum (Vỏ xương mới): Lớp màng xương phản ứng dày đặc bao bọc bên ngoài ổ nhiễm trùng để nâng đỡ cấu trúc xương.
• Cloaca (Lỗ dò vỏ xương): Khiếm khuyết trên vỏ xương mới cho phép mủ và mảnh xương chết thoát ra mô mềm tạo đường rò ra da (sinus tract) ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{6Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.

4. Quy tắc lứa tuổi đối với tổn thương tiêu xương dạng thấm (Permeative lesions)

• Trẻ dưới 5 tuổi: Tổn thương tiêu xương dạng thấm gần như chỉ giới hạn trong 3 nguyên nhân: (1) Viêm xương tủy xương cấp, (2) Bệnh mô bào Langerhans (LCH), và (3) U nguyên bào thần kinh di căn (Metastatic neuroblastoma). Ewing sarcoma và U lympho xương cực kỳ hiếm gặp ở lứa tuổi này ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
• Trẻ trên 5 tuổi đến 20 tuổi: Ewing sarcoma, Osteosarcoma, U lympho và Viêm xương tủy xương trở thành các chẩn đoán hàng đầu ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{4Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.

Minh họa ca lâm sàng (DICOM Cases)

Nhóm 1: Các thể viêm xương tủy xương và biến chứng ở trẻ nhỏ

Để phân biệt các giai đoạn tiến triển của nhiễm trùng xương từ lúc mới khởi phát đến giai đoạn tạo vỏ xương mới, sơ đồ minh họa

mạn tính vs cấp osteomyelitis (illustration)Case Lâm Sàng

mô tả trực quan các mốc biến đổi then chốt giữa viêm xương tủy cấp tính (phù tủy, tiêu xương thấm, tụ mủ màng xương) và mạn tính (hình thành mảnh xương chết sequestrum, vỏ xương bọc involucrum và lỗ rò cloaca).

Trong giai đoạn tối cấp (2-4 ngày đầu), phim X-quang thường hoàn toàn âm tính. Điển hình như trường hợp bé gái đau và sưng cẳng chân phải

cấp osteomyelitis of tibiaCase Lâm Sàng

; phim X-quang không thấy tiêu xương hay phản ứng màng xương, nhưng siêu âm cấp cứu ngay tại giường đã phát hiện lớp dịch mủ hồi âm dày nằm dưới màng xương vùng thân-hành xương chày kèm huyết khối tĩnh mạch khoeo; bệnh nhi được phẫu thuật tháo mủ ngay trong ngày giúp bảo tồn nguyên vẹn cấu trúc xương. Một trường hợp tương tự ở chi trên

cấp osteomyelitis - humerusCase Lâm Sàng

cho thấy siêu âm đóng vai trò cứu mạng khi phát hiện kịp thời áp xe dưới màng xương đầu trên xương cánh tay kèm biến chứng viêm tắc tĩnh mạch nách sau 36 giờ theo dõi.

Khi tổn thương nhiễm trùng tiến triển sang tuần thứ 2, sự phá hủy xương và phản ứng màng xương bắt đầu xuất hiện rõ trên X-quang. Trường hợp bé trai 8 tháng tuổi sưng cổ tay trái

OsteomyelitisCase Lâm Sàng

thể hiện rõ ổ khuyết tiêu xương vùng hành xương đầu dưới xương quay kèm sưng nề mô mềm; xạ hình xương 3 pha khẳng định tình trạng tăng tưới máu cục bộ và MRI xác nhận ổ tụ dịch áp xe mô mềm kế cận kèm viêm màng hoạt dịch khớp cổ tay. Sự lan tràn từ hành xương có màng khớp bám thấp vào ổ khớp được minh họa rõ ở bệnh nhi giảm vận động khớp vai

Osteomyelitis of the humerusCase Lâm Sàng

, trên phim ghi nhận ổ tiêu xương hành xương đầu gần xương cánh tay kèm phản ứng màng xương dạng lành tính và bóng phần mềm khớp vai giãn rộng tăng đậm độ do tràn dịch khớp mủ phối hợp.

Nhóm 2: U xương ác tính màng xương giả lập viêm nhiễm

Điểm mấu chốt phân biệt

1. Không bao giờ loại trừ viêm xương tủy cấp chỉ dựa vào phim X-quang bình thường: X-quang âm tính giả tới 80% trong 7-10 ngày đầu ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Khi trẻ có sốt, đau xương khu trú hoặc đi khập khiễng, phương tiện tiếp theo phải là siêu âm tìm dịch dưới màng xương hoặc chụp MRI có tiêm gadolinium để khảo sát phù tủy và ổ áp xe ^{1Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{6Diagnostic Imaging Musculoskeletal Non-Traumatic DiseaseSeries Diagnostic ImagingAuthor(s) AuthorHệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
2. Khảo sát giải phẫu màng bao khớp để dự phòng thảm họa viêm mủ khớp: Luôn nhớ 4 vị trí hành xương nằm trong bao khớp (cổ xương đùi, đầu trên xương cánh tay, đầu trên xương quay, đầu dưới xương mác). Ổ viêm xương tủy tại các vị trí này có thể trực tiếp làm tràn mủ vào khớp; cần kiểm tra khớp liền kề trên siêu âm/MRI ngay cả khi lâm sàng chỉ khu trú ở hành xương ^{7Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
3. Phân biệt Ewing sarcoma và Osteosarcoma dựa vào chất nền và thể tích mô mềm: Ewing sarcoma là u tế bào tròn nhỏ, không bao giờ tạo chất nền xương u (osteoid matrix), thường có phản ứng màng xương dạng vỏ hành và khối mô mềm ngoài xương khổng lồ ^{4Pediatric Radiology The Requisites (2016)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}, ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Osteosarcoma hầu như luôn có chất nền vôi hóa đặc dạng xương (cloud-like/ivory) và phản ứng màng xương tia nắng/Codman ^{5Bone And Joint Imaging (2025, Elsevier)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
4. Quy tắc tuổi đối với tiêu xương dạng thấm (Permeative lysis): Ở trẻ < 5 tuổi, luôn đặt viêm xương tủy cấp, u nguyên bào thần kinh di căn và LCH lên hàng đầu ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}. Không nghĩ đến Ewing sarcoma hay u lympho xương nguyên phát trừ khi đã loại trừ các căn nguyên trên bằng xét nghiệm tủy đồ, chỉ số viêm và sinh thiết chuẩn xác ^{3Donelly Fundamentals of Pediatric Imaging, 3e (2021)Hệ thống RAG Chuyên khoaNhấn để xem trong bảng nguồn}.
5. Cảnh giác với áp xe Brodie: Một ổ khuyết xương có viền xơ hóa ở hành xương trẻ lớn kèm dấu hiệu "viền sáng" (penumbra sign) trên T1W chưa tiêm thuốc là đặc trưng của viêm xương tủy bán cấp; không được nhầm với u nang xương hay osteoid osteoma để tránh phẫu thuật nạo u không cần thiết.

Mẫu báo cáo có cấu trúc (Structured Reporting Template)

BÁO CÁO CỘNG HƯỞNG TỪ CƠ XƯƠNG KHỚP NHI KHOA (PEDIATRIC MSK MRI REPORT)

KỸ THUẬT KHẢO SÁT:

• Máy chụp: Cộng hưởng từ 1.5 Tesla / 3.0 Tesla.
• Các chuỗi xung: T1W coronal/axial, T2W FS / STIR coronal/sagittal/axial, T1W FS trước và sau tiêm thuốc đối quang từ tĩnh mạch (Gadolinium đa bình diện).
• Vùng khảo sát: Khớp và xương chi tổn thương [Ghi rõ vị trí: ví dụ Khớp háng - Đùi phải], kèm chuỗi xung tầm soát chi đối bên để so sánh.

PHÁT HIỆN HÌNH ẢNH:

1. Tủy xương (Bone Marrow):

• Tín hiệu tủy: [Bình thường / Phù tủy xương: giảm T1, tăng T2/STIR tại vùng hành xương / thân xương / đầu xương].
• Ổ khuyết tiêu xương nội tủy: [Kích thước... x... mm; có/không có viền sáng penumbra sign trên T1W].
• Ngấm thuốc sau tiêm: [Ngấm thuốc đồng nhất / Loang lổ / Ổ khuyết không ngấm thuốc dạng áp xe nội tủy kích thước... mm kèm ngấm thuốc viền xung quanh].

2. Vỏ xương & Màng xương (Cortex & Periosteum):

• Vỏ xương: [Nguyên vẹn / Mỏng / Bị phá hủy dạng thấm / Ăn mòn bề mặt].
• Màng xương: [Dày màng xương / Tụ dịch áp xe dưới màng xương: kích thước... mm, dày... mm, có vỏ ngấm thuốc rõ / Phản ứng màng xương dạng vỏ hành / Tam giác Codman].

3. Đĩa sụn tăng trưởng & Đầu xương (Physis & Epiphysis):

• Đĩa sụn tăng trưởng: [Nguyên vẹn / Bị gián đoạn, tổn thương vượt qua đĩa sụn vào đầu xương].
• Trung tâm hóa cốt đầu xương: [Bình thường / Tín hiệu bất thường phù xương / Xẹp hoại tử].

4. Khớp & Dịch khớp (Joint & Synovium):

• Lượng dịch khớp: [Bình thường / Tràn dịch lượng ít / vừa / nhiều; bề dày bao khớp... mm, chênh lệch so với bên lành... mm].
• Màng hoạt dịch: [Bình thường / Dày phì đại, ngấm thuốc mạnh sau tiêm].

5. Mô mềm quanh xương & Mạch máu (Soft Tissue & Vessels):

• Mô mềm: [Phù nề mô mỡ quanh khớp / Áp xe mô mềm kích thước... mm / Khối u mô mềm ngoài xương kích thước... x... mm].
• Mạch máu lân cận: [Thông suốt / Viêm tắc huyết khối tĩnh mạch sâu: ví dụ tĩnh mạch đùi, khoeo, nách].

KẾT LUẬN:

• [Ví dụ 1]: Hình ảnh phù tủy xương hành xương đầu dưới xương đùi phải kèm ổ áp xe dưới màng xương kích thước... mm và tràn dịch khớp gối phản ứng, phù hợp với Viêm xương tủy xương đường máu cấp tính (AHO). Chưa thấy biến chứng hoại tử vỏ hay lan vào đầu xương.
• [Ví dụ 2]: Khối tổn thương ác tính xuất phát từ màng xương đầu dưới xương đùi phải, phá hủy vỏ ngoài, khối mô mềm lớn ngoài xương không chứa chất nền tạo xương, bảo tồn khoang tủy, phù hợp nhất với Ewing sarcoma màng xương (Periosteal Ewing sarcoma).

PHÂN ĐỘ / NGUY CƠ:

• Viêm xương tủy: Cấp tính / Bán cấp (Brodie) / Mạn tính (có mảnh xương chết sequestrum).
• Nguy cơ khớp: [Có / Không có nguy cơ viêm khớp nhiễm trùng thứ phát].

KHUYẾN NGHỊ LÂM SÀNG:

• [Hội chẩn Ngoại Chấn thương chỉnh hình Nhi khẩn cấp để chọc hút dịch khớp / phẫu thuật tháo mủ áp xe dưới màng xương].
• [Chỉ định sinh thiết lõi dưới hướng dẫn hình ảnh để xác định mô bệnh học và hóa mô miễn dịch trước khi tiến hành phẫu thuật].
• [Cấy máu và cấy dịch mủ làm kháng sinh đồ; theo dõi sát các chỉ số viêm CRP, ESR].

Bài tiếp theo